Κόρδοβα - Από τα Αρχαία χρόνια μέχρι το Ισλάμ

Μέχρι που φτάνει άραγε η ανατολή; Ο ήλιος λάμπει ψηλά στον ουρανό τον οποίο σχίζουν τα τζαμιά όπου προσεύχονται οι Ισλαμιστές. Ο Χαλίφης παρακολουθεί το χαρέμι του και καμαρώνει την πόλη του, τη μεγαλύτερη του αραβικού κόσμου. Τα στενά σοκάκια και οι αγορές σφύζουν από ζωή, ο κόσμος χαίρεται τη ζωή του, γέλια και αστεία στα αραβικά ακούγονται από παντού. Ο χρυσός ρέει άφθονος και ο πλούτος δεν κρύβεται πουθενά μέσα στην πόλη. Που είναι λοιπόν αυτή η πόλη; Που είναι η καρδία της ανατολής; Είναι απίστευτο και όμως στα τέλη της πρώτης χιλιετίας το κέντρο του αραβικού κόσμου δεν ήταν τόσο ανατολικά…ήταν στην Ισπανία! Ήταν η πόλη της Κόρδοβα.

Θα μπορούσαμε να γράψουμε για άλλες πόλεις, Βαρκελώνη, Μαδρίτη οι προφανείς επιλογές, το Τολέδο ήταν ένα ισχυρό αουτσάιντερ αλλά η αλήθεια είναι πως η πρώτη και ίσως μοναδική Ισπανική πόλη που κατάφερε να γίνει κάποια στιγμή το κέντρο του κόσμου, όπως ήταν παλαιότερα η Αθήνα και η Ρώμη ή στο μέλλον η Πράγα, το Παρίσι, το Λονδίνο, ήταν η Κόρδοβα.

Η περιοχή είχε κατοικηθεί από τα αρχαία χρόνια. Με βάση τις ανακαλύψεις των ανασκαφών τα πρώτα σημάδια ζωής στην περιοχή εμφανίζονται το 32000 π. Χ. την εποχή του ανθρώπου του Νεάντερνταλ.

Η πόλη όμως με τη σημερινή της ονομασία ιδρύεται περίπου το 228 π. Χ. από τον αδερφό του Αννίβα, τον Αμίλκα Βάρκα, όταν οι Καρχηδόνιοι, στα πλαίσια της κατάκτησης της Ισπανίας πέρασαν τον Γουαδαλκιβίρ. Σε μία μάχη με τους αυτόχθονες στην περιοχή σκοτώθηκε ένας από τους αξιωματικούς του Αμίλκα, ο Χούμπα (Juba) και στο σημείο που δόθηκε η μάχη προς τιμήν του αξιωματούχου έκτισαν μία πόλη, την Kartuba (Kart-Juba), την πόλη του Χούμπα. Εδώ αξίζει να αναφέρουμε ότι οι Βάρκα ίδρυσαν και άλλη μία σημαντική πόλη στην Ισπανία που δεν είναι άλλη από την Βαρκελώνη. (Barcelona, που σήμαινε το στρατόπεδο του Βάρκα).

Η πόλη αμέσως έγινε κέντρο στην περιοχή. Το 206 π. Χ., όταν έχασαν οι Καρχηδόνιοι από τη Ρώμη τον πόλεμο όλη η Ισπανία πέρασε στα χέρια των Ρωμαίων και τον καιρό του Ιουλίου Καίσαρα έγινε πρωτεύουσα της περιοχής. Σημαντικό ρόλο είχε και στα λίγα χρόνια Βυζαντινής κυριαρχίας στην περιοχή (552 – 572 μ. Χ.). Στη συνέχεια οι Βησιγότθοι έφτασαν στην χερσόνησο και κατέκτησαν την πόλη διατηρώντας την όμως πρωτεύουσα της επαρχίας.

Η μεγάλη ανάπτυξη της πόλης ήρθε μαζί με το Ισλάμ. Όταν το 711 οι Άραβες κατέκτησαν την Ισπανία η πόλη σιγά-σιγά έγινε το κέντρο του γνωστού τότε κόσμου.

Μέχρι τότε όμως το σπουδαιότερο τέκνο της πόλης ήταν ο Σενέκας…  

Πράγα - Επίλογος

Ολοκληρώθηκε λοιπόν η σειρά αναρτήσεων για την Πράγα. Σας χρωστάω μία βιβλιογραφία πριν περάσουμε στην επόμενη σειρά αναρτήσεων που όπως ψηφίσατε θα αφορά την Ισπανία.

Λοιπόν, όπως έγραψα και σε ένα σχόλιο, τα πάντα είναι παρμένα από το εκπληκτικό βιβλιαράκι του John Banville Πράγα - Πορτρέτα μίας πόλης που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Μικρότερα κομμάτια έχω κλέψει από το internet (wikipedia και διάφορα άλλα sites)  ακόμη μικρότερα κομμάτια πήρα απο την Άγνοια του Μίλαν Κούντερα και τα ξενόγλωσσα Rudolf II and his world (R.J.W. Evans) και το Theatre of the world (Francis Yates).

Ώρα λοιπόν για ένα ταξίδι στην Ισπανία!

Πράγα - Τα τελευταία χρόνια

Η ιστορία της Τσεχίας τον 20 αιώνα έχει μία πολύ περίεργη ιδιομορφία, χαρακτηρίζεται από τρεις περιόδους που η κάθε μία έχει διάρκεια 20 ετών.

Η πρώτη περίοδος ξεκινάει το 1918, όταν σαν αποτέλεσμα της ήττας της Αυστροουγγαρίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο το κράτος αυτό διασπάται. Παρά τους αιώνες προσπαθειών (από τη μάχη του Λευκού Όρους) οι Τσέχοι δεν κατάφεραν να κερδίσουν ποτέ την ανεξαρτησία τους. Αυτή τους προσφέρθηκε απλόχερα τότε. Ένα από τα κράτη που δημιουργήθηκαν ήταν η Τσεχοσλοβακία η οποία περιελάμβανε τα εδάφη της σημερινής Τσεχίας, της Σλοβακίας αλλά και ένα μικρό κομμάτι της Ουκρανίας. Το κράτος ιδρύθηκε 28 Οκτωβρίου 1918 και η μέρα εορτάζεται ακόμη και σήμερα. Αυτή η πρώτη περίοδος ολοκληρώνεται το 1938 όταν στη χώρα εισβάλουν οι Γερμανοί. Οι Τσέχοι μόλις 20 χρόνια μετά την ανεξαρτητοποίηση τους βρίσκονται και πάλι κατακτημένοι.

Αφού πέρασαν δέκα χρόνια, το 1948, ξεκίνησε η δεύτερη εικοσαετής περίοδος. Το ΚΚΤ, έχοντας την υποστήριξη της Μόσχας καταλύει τον κυβερνητικό συνασπισμό και αναλαμβάνει πραξικοπηματικά την εξουσία. Οι αντιδράσεις του λαού απέναντι στο καθεστώς ήταν αυτές που έκλεισαν τον δεύτερο 20ετή κύκλο το 1968. Ήταν η πολυδιαφημισμένη Άνοιξη της Πράγας. Ο λαός είχε αρχίσει να αντιδρά ενάντια στο ΚΚΤ για την οικονομική κρίση που έπληττε τη χώρα και τις ανεπαρκείς κινήσεις του καθεστώτος για βελτίωση της κατάστασης από τις αρχές το ‘60. Η απάντηση όμως του ΚΚΤ ήταν πολύ αργή. Όταν το 1968 αποφάσισε να δοκιμάσει την εφαρμογή ενός προγράμματος που θα μπορούσε να περιγραφεί σαν «κοινωνικός σοσιαλισμός» που είχε σαν άξονες την κατοχύρωση ελευθερίας γνώμης, αναδιάρθρωση της οικονομίας και να αλλάξει τις σταλινικές πρακτικές του παρελθόντος το ΚΚΤ απλά ακολουθούσε τις εξελίξεις, δεν χάρασσε πορεία. Φυσικά και πάλι αυτή η κίνηση ήταν ένα βήμα προς τα εμπρός. Αυτό το βήμα όμως δεν ολοκληρώθηκε, αυτές οι διεργασίες οδήγησαν στην εισβολή μισού εκατομμυρίου στρατιωτών στην Τσεχοσλοβακία από τις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας (ΕΣΣΔ, Γερμανία, Πολωνία, Ουγγαρία και Βουλγαρία) για να σταματήσουν αυτές τις αυτονομιστικές τάσεις του ΚΚΤ. Οι Ρώσοι μάλιστα λένε πως δεν μπήκαν μόνοι τους στην Πράγα αλλά τους κάλεσε μία ομάδα του ΚΚΤ που δεν συμφωνούσε με τον κοινωνικό σοσιαλισμό που ήθελε να εφαρμόσει η κυβέρνηση. Έτσι ποτέ δε μάθαμε αν όντως είναι εφαρμόσιμο αυτό το σύστημα και αν όντως θα μπορούσε να κάνει τη διαφορά για τον κάθε άνθρωπο σε σχέση με τα υπόλοιπα κομμουνιστικά καθεστώτα.

Ο τρίτος κύκλος ήταν ίσως ο πιο ήσυχος από τους τρεις και μάλλον αυτό σημαίνει ότι ήταν και ο πιο άσχημος για τους Τσέχους. Ξεκίνησε το 1969 όταν οι εισβολείς ανέλαβαν πλήρως την εξουσία και ολοκληρώθηκε το 1989 με τη Βελούδινη Επανάσταση. Μία επανάσταση που τη λένε Βελούδινη γιατί δεν είχε θύματα. Οι αντιδράσεις του λαού είχαν ξεκινήσει στις 28 Οκτωβρίου 1988 όταν στα πλαίσια των εορτασμών για την ίδρυση του κράτους έγιναν διάφορες διαδηλώσεις εναντίων των Σοβιετικών δυνάμεων.(Μάλλον στα 20 χρόνια καταπίεσης αρχίζει να αντιδρά ο Τσέχικος εγκέφαλος) Αυτή η κατάσταση, με συνεχείς διαμαρτυρίες συνεχίζεται μέχρι και τον Νοέμβρη του 1989 όταν η πτώση του τείχους του Βερολίνου και η εικόνες χαράς που τη συνοδεύουν δίνουν το τελικό σπιρούνισμα στους Τσέχους. Οι διαδηλώσεις είναι καθημερινές και ειρηνικές αλλά στις 17 Νοέμβρη μία πορεία 15.000 φοιτητών καταστέλλεται βίαια από την αστυνομία του καθεστώτος με αποτέλεσμα τις επόμενες ημέρες των διαδηλώσεων ο κόσμος από 15.000 να φτάσει τις 500.000. Η δύναμη του κόσμου μαζί με την κατάρρευση όλων των κομμουνιστικών καθεστώτων στις γύρω χώρες (καλά, καλά αλλάξτε τη σειρά) αναγκάζουν το ΚΚΤ να αλλάξει το άρθρο του Συντάγματος που λέει ότι το ΚΚΤ είναι πάνω από την κοινωνία και το κράτος. Μέχρι το τέλος του χρόνου οι Ρώσοι έχουν φύγει και για πρώτη φορά από το 1948 οι Τσέχοι έχουν δημοκρατία.

Ένα τελευταίο πράγμα έμενε να γίνει και έγινε το 1993. Τσέχοι και Σλοβάκοι χωρίζουν τα τσανάκια τους με ειρηνικό τρόπο. Το διαζύγιο ήταν συναινετικό αφού συμφωνούσαν και οι δύο πλευρές. Πάντα είχαν καλές σχέσεις (και έχουν ακόμη) αλλά ήθελαν να τραβήξουν τον δρόμο τους. Οι Τσέχοι έλεγαν πως αυτοί δούλευαν για να τρώνε οι άλλοι (στην πλευρά της Τσεχίας ήταν οι βιομηχανίες) ενώ οι Σλοβάκοι έλεγαν πως αυτοί τάιζαν τους Τσέχους (αφού δεν είχαν βιομηχανία ήταν αγρότες και κτηνοτρόφοι).

Η Τσεχία σήμερα ανήκει στην ΕΕ, ζει μία μακρά περίοδο ηρεμίας, για πρώτη φορά τόσο μεγάλη από το 1918 που έγινε ανεξάρτητο κράτος και ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία. Η Πράγα, από την πλευρά της, παραμένει η πιο μαγική πόλη της Ευρώπης όσες χιλιάδες τουριστών και αν είναι μαζεμένες μπροστά στο ρολόι και πάνω στη γέφυρα…

Πράγα - Ο ποιητής της Πράγας

Ψάχνοντας να βρω ένα θέμα για την επόμενη ανάρτηση με θέμα την Πράγα ήθελα μία πιο σύγχρονη προσωπικότητα. Είδαμε βασιλιάδες, αυτοκράτορες, επιστήμονες αλλά δεν είδαμε καλλιτέχνες. Τελικά κατέληξα στον «ποιητή της Πράγας», ο οποίος δεν είναι ο Κάφκα. Ναι, κάνω αφιέρωμα στην Πράγα και δε θα γράψω τίποτα για τον Κάφκα, όλοι για αυτόν γράφουν! Εγώ θα γράψω για τον «ποιητή της Πράγας» λοιπόν. Το όνομα του; Γιόσεφ Σούντεκ.

Πανοραμική άποψη της γέφυρας του Καρόλου.

Γεννήθηκε το 1896 στο Kolin της Βοημίας και η ζωή του έδειχνε ότι θα ήταν δύσκολη από μικρός. Στα 3 του έμεινε ορφανός από πατέρα και η μητέρα του πήρε την απόφαση να μετακομίσουν στην Πράγα. Στα 15 του ήταν μαθητευόμενος βιβλιοδέτης αλλά ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος διέκοψε την μαθητεία του. Επιστρατεύτηκε και εστάλει στο ιταλικό μέτωπο. Εκεί, ένα λάθος, μία οβίδα των δικών του, του διέλυσε το δεξί χέρι. Για να ζήσει αναγκάστηκαν να του το κόψουν…



Η γέφυρα του Καρόλου σε πρώτο πλάνο
και μακριά στο βάθος το κάστρο.



Αφού ανάρρωσε γύρισε στην Πράγα και έμεινε για κάποιο διάστημα στο Νοσοκομείο Παλαιμάχων. Προφανώς η καριέρα του σαν βιβλιοδέτης είχε τελειώσει. Η πρόταση της κυβέρνησης ήταν να γίνει πλανόδιος πωλητής και να πουλάει καπνό και τσιγάρα για το κρατικό μονοπώλιο. Ο Σούντεκ όμως απέρριψε την πρόταση. Από μικρός είχε δείξει ενδιαφέρον για τη φωτογραφία και μάλιστα είχε πάρει μία μηχανή μαζί του στην Ιταλία όπου έκανε κάποιες σπουδές της Ιταλικής υπαίθρου. Ξεκίνησε λοιπόν να πουλάει φωτογραφίες στο δρόμο. Λίγο καιρό μετά αναγκάστηκε να σταματήσει. Δεν είχε άδεια για να κάνει κάτι τέτοιο. Τότε ένας γιατρός του Νοσοκομείου Παλαιμάχων (ο δρ Νεντόμα) που είχε διακρίνει το ταλέντο του στη φωτογραφία μεσολάβησε για να γίνει δεκτός στο τμήμα φωτογραφίας της Σχολής Γραφικών Τεχνών. Εκεί, ένας καθηγητής του (Νόβακ) του έκανε τη ζωή δύσκολη αφού τον «έκραζε» συνεχώς γιατί τον θεωρούσε ατάλαντο. Τελικά το 1924 κατάφερε και πήρε το πτυχίο του. Λίγο μετά κατάφερε να βρει έναν εκδοτικό οίκο που του έδινε κάποιες δουλειές και έτσι μπόρεσε να φτιάξει το πρώτο του στούντιο, μία παράγκα ήταν που τη μετέτρεψε σε στούντιο ανάμεσα στη Mala Strana και στο ποτάμι.



 Ο Σούντεκ με την αγαπημένη
του μηχανή επ' ώμου.



Αυτό το στούντιο το είχε γεμίσει με παλιές φωτογραφικές μηχανές – αντίκες του περασμένου αιώνα. Αυτές χρησιμοποιούσε και αυτός άλλωστε κάπως έτσι ένοιωθε, σαν απομεινάρι του περασμένου αιώνα. Το 1940 βρήκε την αγαπημένη του μηχανή. Μια πανοραμική Kodak του 1894. Ήταν μία μηχανή τεράστια που ήταν κατόρθωμα μόνο που την κουβαλούσε με το ένα του χέρι σε όλη τη Βοημία για τις φωτογραφίσεις του. Με αυτή τη μηχανή πάντως τράβηξε μερικές εκπληκτικές φωτογραφίες. Κατά το 1950 είχε λυθεί και το βασικότερο πρόβλημα που είχε με την συγκεκριμένη μηχανή, έπαιρνε μόνο ένα φιλμ! Άρα όταν τελείωνε αυτό το ένα φιλμ έπρεπε να γυρίζει σπίτι για να το βγάζει χωρίς να πάρει φως. Μία φίλη του του έδωσε τη λύση. Έφτιαξε έναν τεράστιο μαύρο σάκο που χωρούσε μέσα και αυτόν και τη μηχανή και έτσι κάθε φορά που τελείωνε το φιλμ αντί να γυρίζει στο στούντιο έμπαινε εκεί μέσα και το άλλαζε στα τυφλά!

Οι σπουδαιότερες συλλογές της καριέρας του Σούντεκ ήταν η «Πανοραμική Πράγα» του 1959 (τραβηγμένες με την αγαπημένη του Kodak) αλλά και η συλλογή που τον έκανε γνωστό με φωτογραφίες του Αγίου Βίτου το 1928 για το τέλος των εργασιών (αν και όταν ξαναφωτογράφισε τον ναό το 1942 για τη συλλογή «Αντιθέσεις» είναι ξεκάθαρο ότι οι εργασίες συνεχίζονταν κανονικότατα. Τον καιρό της κατοχής, όταν ακόμα και ένα δένδρο να φωτογράφιζες διέτρεχες τον κίνδυνο να σε κλείσουν μέσα αποσύρθηκε στο στούντιο και ξεκίνησε συλλογές που ολοκληρώθηκαν χρόνια αργότερα. Η πρώτη ήταν «Το παράθυρο του στούντιο μου» (1940 – 1954), η συλλογή « Ένας περίπατος στον κήπο μου» (1940-1976) και η συλλογή «Λαβύρινθοι» με φωτογραφίες από το εσωτερικό του στούντιο του.

Ο Άγιος Βίτο φωτογραφημένος
από τον Γιόσεφ Σούντεκ.

Ένα χαρακτηριστικό που κάνει τον Σούντεκ μεγάλο καλλιτέχνη είναι η συνήθεια που είχε να κάνει ο ίδιος τις μίξεις των διαλυμάτων που χρησιμοποιούσε για την εμφάνιση των φωτογραφιών του. Το θέμα είναι πως δεν ακολουθούσε τις ενδεδειγμένες αναλογίες διαφοροποιώντας μάλιστα από φιλμ σε φιλμ τα διαλύματα κάνοντας κάθε φωτογραφία απόλυτα μοναδική αφού δεν υπάρχει η δυνατότητα να αναπαραχθεί!

Το τσέχικο κράτος απέδωσε πολλές τιμές στον Σούντεκ αν και υπήρχε από μέρος τους πάντα μία σιωπηλή διαμαρτυρία ότι είναι πολύ ρομαντικός και του αρέσει να φωτογραφίζει τοπία, με αποτέλεσμα να μην αποδίδει τον αγώνα του ανθρώπου στην καθημερινότητα του. Η απαντήσεις του Σούντεκ ήταν φυσικά πως είναι πάρα πολύ χαρούμενος που τον θεωρούν ρομαντικό και ως προς την έλλειψη ανθρώπων στις φωτογραφίες του είχε δηλώσει (στο περίπου): «Είμαι μονόχειρας και κουβαλάω μαζί μου μία τεράστια μηχανή, συνήθως κάνω τόση ώρα να τη στήσω που οι άνθρωποι εξαφανίζονται μέχρι να τους φωτογραφίσω» 

Συνολικά έβγαλε 16 συλλογές, ήταν ένας άνθρωπος που δεν παντρεύτηκε ποτέ, ήταν ντροπαλός και παρά τις απαγορεύσεις της κομμουνιστικής κυβέρνησης κατάφερε στο στούντιο του να έχει μία τεράστια συλλογή από έργα κλασσικής μουσικής που φυσικά περιελάμβαναν και δυτικούς μουσουργούς. Πέθανε στις 15/9/1976 και το στούντιο του λειτουργεί σήμερα σαν μουσείο.  

Πράγα - Η Πράγα στον Τριακονταετή Πόλεμο

Ο Τριακονταετής πόλεμος ξεκίνησε το 1618 και είχε σαν αφορμή του την εκπαραθύρωση της Πράγας. Ήταν ο τελευταίος θρησκευτικός πόλεμος της Ευρώπης και για την Πράγα ήταν μία τεράστια ευκαιρία. Είχαν σαν στόχο να κρατήσουν την ισχυρή θέση που είχαν επί Ροδόλφου αλλά να μην έχει πάνω από το κεφάλι της τους Αψβούργους, που με εξαίρεση τον τρελό Ροδόλφο, δε συμπάθησαν ποτέ και να γίνουν σημείο αναφοράς σαν η πρωτεύουσα της προτεσταντικής Ευρώπης.

Ο αποκεφαλισμός των 27 ευγενών προτεσταντών.

Λίγο καιρό μετά την εκπαραθύρωση πέθανε ο Ματθαίος, ο αδερφός του Ροδόλφου που τον είχε διαδεχθεί και την εξουσία ανέλαβε ο ανιψιός του, ο φανατικός καθολικός Φερδινάνδος Β’. Τα βοημικά κράτη δε μπορούσαν να το δεχτούν και κάλεσαν τον Φρειδερίκο Ε’, φανατικό προτεστάντη και παντρεμένο εδώ και χρόνια με την κόρη του βασιλιά της Αγγλίας να αναλάβει το Βοημικό θρόνο. Αυτό που ζητούσαν ήταν να τους προσφέρει αυτονομία και τη θρησκευτική ανεκτικότητα που είχε επιτρέψει ο Ροδόλφος. Ο Φρειδερίκος το είδε σαν μία τεράστια ευκαιρία αλλά και σαν σημάδι από τον Θεό. Δέχτηκε λοιπόν τον θρόνο και ετοιμαζόταν για τη μεγάλη σύγκρουση. Τα πράγματα όμως δεν πήγαν όπως ήθελε, ο πεθερός του δε θέλησε να πάει κόντρα στους Αψβούργους και έτσι δεν έστειλε ποτέ βοήθεια, επίσης ανεπίσημα αποκήρυξε την κόρη και το γαμπρό του. Το αποτέλεσμα ήταν ολέθριο, στις 8 Νοεμβρίου 1620 ο στρατός των προτεσταντών υπέστη ολοκληρωτική ήττα στη Μάχη του Λευκού Όρους παρά το γεγονός ότι είχαν 30000 άνδρες έναντι 27000 των καθολικών. Ήταν οι χαμένη ευκαιρία των Τσέχων, έφτασαν κοντά στην ανεξαρτησία τους αλλά δε τα κατάφεραν. (Για τους επόμενους τρεις αιώνες οι Τσέχοι θα είναι σαν να ζουν σε λήθαργο. Την πόλη θα την κατακτήσουν Σουηδοί, Βαυαροί, Γάλλοι, Αυστριακοί και Ούγγροι και οι όποιες προσπάθειες ανεξαρτητοποίησης θα πέσουν στο κενό. Η πολυπόθητη ανεξαρτησία θα αποκτηθεί το 1918 και δε θα είναι αποτέλεσμα του αγώνα για την ανεξαρτησία αλλά της ήττας της Αυστροουγγαρίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που ήλεγχε τη Βοημία εκείνη την εποχή. Στα πλαίσια του διαμελισμού της δημιουργήθηκε το κράτος της Τσεχοσλοβακίας.)



Στη πλατεία της παλιάς πόλης 27 σταυροί σημειώνουν το σημείο
πουυ είχε στηθεί η εξέδρα του αποκεφαλισμού.



Την επόμενη χρονιά, και συγκεκριμένα στις 21 Ιουνίου 1621 ο Φερδινάνδος δίνει εντολή να αποκεφαλιστούν στην πλατεία της παλιάς πόλης 27 ηγέτες των Βοημών προτεσταντών. Τα κεφάλια τους μπαίνουν σε παλούκια τα οποία τοποθετούνται στη Γέφυρα του Καρόλου. Έμειναν εκεί μέχρι το 1931 όταν την πόλη κατέκτησαν οι Σουηδοί! Η σκανδιναβική καρδιά του Τύχο θα είχε φουσκώσει από υπερηφάνεια.

Τον πόλεμο τελικά τον κέρδισαν οι προτεστάντες αλλά η βοήθεια της Πράγας σε αυτή τη νίκη ήταν πολύ μικρή. Η μεγάλη προτεσταντική δύναμη δεν ήταν οι Βοημοί αλλά οι Σουηδοί και η πόλη που θα γινόταν η πρωτεύουσα του προτεσταντικού χριστιανισμού στα επόμενα χρόνια ήταν η πανέμορφη Στοκχόλμη!     

Πράγα - Άνθρωποι στο κενό!

Όπως όλοι οι άνθρωποι έτσι και οι Πραγινοί έχουν τις κακές τους συνήθειες. Απλά η συνήθεια των Πραγινών είναι λίγο πιο περίεργη από αυτές του μέσου ανθρώπου. Έχουν το συνήθειο να πετούν ανθρώπους από ψηλά! Αυτή η ιστορία ξεκίνησε το 1393 και το τελευταίο περιστατικό έγινε το 1948.



Το άγαλμα του Άγιου Jan
στη Γέφυρα του Καρόλου



Το 1393 λοιπόν, ο βασιλιάς Βενσέσλαος Δ΄ έδωσε εντολή στους ανθρώπους του να πετάξουν από τη γέφυρα του Καρόλου τον γενικό εφημέριο της αρχιεπισκοπής ονόματι Jan Nepomuchy. Ο λόγος ήταν πως δεν αποκάλυπτε στον βασιλιά τα μυστικά της βασίλισσας κατά την εξομολόγηση. Το αποτέλεσμα ήταν να πνιγεί στα κρύα νερά του Μολδάβα και στη συνέχεια να τον ανακηρύξουν Άγιο και επειδή οι Τσέχοι έχουν και χιούμορ των θεωρούν άγιο-προστάτη από τις πλημμύρες!



Η αναπαράσταση της Πρώτης
Εκπαραθύρωσης της Πράγας!



Λίγα χρόνια αργότερα, το 1419, με τον Βενσέσλαο πάντως να έχει πεθάνει, είχαμε την Α’ Εκπαραθύρωση της Πράγας. Οι οπαδοί του Γιαν Χους, ενός προδρόμου του Λουθήρου που έκραζε την καθολική εκκλησία πέταξαν τον δήμαρχο της Πράγας και τους συμβούλους του από τα παράθυρα του Νέου Δημαρχείου σκοτώνοντας τους. Με αυτό τον τρόπο εξέφρασαν την αντίθεση τους στην αρνητική άποψη του Δημάρχου απέναντι στις θέσεις του Χους.

Τα χρόνια πέρασαν και ήρθε η ώρα για μία ακόμη θρησκευτική εκπαραθύρωση! Η Β’ Εκπαραθύρωση της Πράγας δεν προξένησε τον θάνατο των θυμάτων της αλλά προξένησε τον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων μιας και ήταν η αφορμή για τον Τριακονταετή πόλεμο. Ήταν 23.5.1618, την εποχή του Κέπλερ δηλαδή, όταν περίπου εκατό Βοημοί ευγενείς προτεστάντες εισέβαλλαν στην καγκελαρία για να διαμαρτυρηθούν για την ανάκληση του νόμου του Ροδόλφου περί θρησκευτικής ανεκτικότητας και τη διάλυση της Βοημικής εκκλησίας που είχε στηθεί από τον Χους πριν τόσα χρόνια. Στα πλαίσια του εποικοδομητικού διαλόγου μεταξύ των δύο πλευρών οι προτεστάντες πέταξαν από το ανατολικό παράθυρο της καγκελαρίας δύο καθολικούς συμβούλους και έναν γραμματέα. Και μάλιστα τονίζοντας την χριστιανική τους πίστη όταν αυτοί πιάστηκαν από το παράθυρο άρχισαν να τους χτυπούν τα δάκτυλα με τις λαβές των σπαθιών τους. Πάντως αυτοί οι τρεις ήταν τυχεροί, κάτω από το παράθυρο υπήρχε μία τάφρος με βοθρολύματα και έτσι έπεσαν στα «μαλακά». Το τι συνέβη στη συνέχεια θα το δούμε συνοπτικά στην επόμενη ανάρτηση.



Το παράθυρο του κάστρου από όπου
έπεσαν οι τρεις καθολικοί κατά τη
Δεύτερη Εκαπαραθύρωση της Πράγας.



Μετά πρέπει να περάσουν πολλά χρόνια για να δούμε μία επιστροφή στην κλασική Πραγινή παράδοση. Ήταν το 1948 όταν ο φιλελεύθερος υπουργός εξωτερικών Jan (σε όλες αυτές τις πτώσεις υπήρχε στην κουβέντα κάποιος Γιάννης…) Masaryk που έκανε αγώνα για να μειώσει τη δύναμη των κομμουνιστών στον κυβερνητικό συνασπισμό βρέθηκε στο προαύλιο του υπουργείου κάτω από το ανοικτό του παράθυρο. Στην αρχή οι αρχές άρχισαν να ψάχνουν τον δολοφόνο αλλά όταν λίγους μήνες αργότερα οι κομμουνιστές έκαναν πραξικόπημα και ανέλαβαν την εξουσία η υπόθεση έκλεισε σαν αυτοκτονία. Ο Στάλιν θα ήταν περήφανος, η δουλειά έγινε και μάλιστα με στυλ!

Με όλα αυτά τα περιστατικά λοιπόν δεν απορεί κανείς που ξαφνικά, μία ωραία πρωία του φθινοπώρου του 1989 οι Σοβιετικές δυνάμεις αποχώρησαν από την πόλη μαζικά, ήρεμα και ειρηνικά. Μάλλον αν το έκαναν πιο σταδιακά όλο και κάποιοι θα είχαν φύγει από κάποιο παράθυρο!

Πράγα - Τύχο Μπράχε - Γιοχάνες Κέπλερ (β' μέρος)

Άγάλματα των δύο μεγάλων αστρονόμων κάπου στην Πράγα.

Όσο έκανε τέτοιες ανακαλύψεις ο Κέπλερ και βελτιωνόταν σαν επιστήμονας άρχισε να ζητάει περισσότερα δικαιώματα. Ήθελε να αναγνωριστεί ως ισότιμος του Τύχο και να πάρει και τη δέουσα αύξηση στο μισθό του. Οι διαπραγματεύσεις κράτησαν όλη την άνοιξη. Ο Γιοχάνες ήθελε δύο μισθούς (έναν από τον αυτοκράτορα και έναν από τον Τύχο), ρεπό όλα τα απογεύματα για να κάνει δικές του δουλειές, δικό του σπίτι εκτός του κάστρου και μεταφορά της οικογένειας του στην περιοχή. Το παράλογο της υπόθεσης ήταν πως όσο πιο νευρικός γινόταν ο ήρεμος Γιοχάνες τόσο πιο υπομονετικός ήταν ο ευέξαπτος και πότης Τύχο. Αναγνώριζε ότι παρά τις λανθασμένες κοπερνίκειες απόψεις του Γιοχάνες πως ο μικρός, δυστυχώς για αυτόν, ήταν ιδιοφυία. Επίσης ήταν πιθανό πραγματικά να συμπαθούσε αυτόν τον κοντό, αδύνατο νεαρό που όταν νευρίαζε γινόταν περισσότερο κωμικός παρά τρομακτικός και γι’ αυτό δεχόταν τις απαιτήσεις του. Στις αρχές Απρίλη ο Γιόχανες έστειλε στον Τύχο τους όρους του και ο Τύχο απάντησε με ένα κείμενο που έθετε σαν βασικό όρο την μυστικότητα των εργασιών. Επίσης υπόσχονταν ότι θα αναλάμβανε τα έξοδα του ταξιδιού της οικογένειας και θα έψαχνε να τους βρει και σπίτι. Θα έδινε μισθό και θα ζητούσε από τον Ροδόλφο να κάνει το ίδιο αλλά θεωρούσε περιττό να δεσμευτεί για τα ελεύθερα απογεύματα και τις αργίες γιατί ήταν κάτι που ήδη ίσχυε για όλους τους βοηθούς του. Αυτό ήταν! Πάλι βοηθός! Ο Γιοχάνες όμως ήταν ανένδοτος, ή όλα ή τίποτα! Έτσι το βράδυ στο δείπνο αφού ήπιε αρκετά εξαπέλυσε μία άνευ προηγουμένου επίθεση στον Τύχο, ο Τύχο δε μπόρεσε να συγκρατηθεί και απάντησε και αυτός και έτσι ο Κεπλερ αποχώρησε το ίδιο βράδυ και έμεινε στου καλού Βαρόνου Χοφμαν. Την επομένη με τη μεσολάβηση του βαρόνου ο Μπράχε έστειλε επιστολή ότι θα μπορούσε να δεχτεί πίσω τον Κεπλερ μόνο αν ζητούσε γραπτώς συγγνώμη. Ο Κεπλερ βλέποντας ότι αν δε το έκανε θα έχανε τα πάντα ζήτησε τη συγγνώμη και ο Τύχο σε μία πρωτοφάνη πράξη αβρότητας πήγε στην Πράγα, αγκάλιασε τον Γιοχάνες και τον έφερε πίσω στο σπίτι. Η συμφωνία μετά ήταν θέμα λεπτών. Και οι μισθοί θα ήταν κανονικοί και σπίτι θα είχε και την οικογένειά του θα έφερνε.





Το Belvedere, ένα υπέροχο δείγμα
Ιταλικής αρχιτεκτονικής στην Πράγα!
(Ένας Θεός ξέρεις πως άντεχαν
μέσα σε αυτούς του ψιλούς τοίχους τους διόλου
Ιταλικούς χειμώνες της Βοημίας!)

Αφού έκλεισε η συμφωνία ο Κέπλερ ταξίδεψε στο Γκρατς για να πάρει την οικογένεια του. Στο μεταξύ στις αρχές Ιουνίου επέστρεψε στην Πράγα από την κρυψώνα του ο Ροδόλφος. Όπως ήταν φυσικό είχαν μαζευτεί πολλές δουλειές από τους τόσους μήνες διακοπών και έτσι οι συμβουλές του αυτοκρατορικού μαθηματικού (και αστρολόγου βεβαίως-βεβαίως) ήταν απαραίτητες στο παλάτι συνεχώς. Αυτό ανάγκασε τον Τύχο να εγκαταλείψει το Benatky και με βαριά καρδιά (αφού οι εργασίες έφταναν στο τέλος τους και τα τελευταία όργανα είχαν φτάσει από το Βεν) να πάει να εγκατασταθεί στην Πράγα στον Χρυσό Γρύπα. Ο αυτοκράτορας μάλιστα για να κάνει λίγο πιο εύκολη τη ζωή στον Χρυσό Γρύπα έκανε έξωση στο μοναστήρι με τους μοναχούς να θεωρούν υπαίτιο τον Μπράχε τον οποίο θεωρούσαν σατανιστή και αλχημιστή. (Η αλήθεια είναι πάντως πως ο Ροδόλφος μάλλον έψαχνε ευκαιρία να τους ξαποστείλει. Ο αυτοκράτορας είχε βάλει από καιρό στο μάτι ένα άγαλμα της Παναγιάς με το Θείο Βρέφος που είχε το μοναστήρι και το είχε πάρει για να το βάλει στο προσωπικό του παρέκκλιση. Την επόμενη μέρα όμως το άγαλμα βρέθηκε πάλι στο μοναστήρι με τους μοναχούς να λένε ότι γύρισε μόνη του στο σπίτι. Όλοι μπορούμε να φανταστούμε την Παναγία ανάστατη με το Μωρό στην αγκαλιά να τρέχει από το κάστρο στο μοναστήρι. Το ίδιο πράγμα έγινε τρεις φορές! Και όταν ο Ροδόλφος το πήρε απόφαση έκανε δώρο στην Παναγία ένα χρυσό στέμμα και ολοκληρώθηκε η ευτυχία της στο σπίτι που είχε επιλέξει). Μία άλλη απόδειξη ότι το μοναστήρι δεν έκλεισε εξαιτίας του Τύχο ήταν πως συνέχισε να διαμαρτύρεται στον Ροδόλφο και έτσι πέτυχε τη μεταφορά του σε ένα σπίτι στην περιοχή Tychonova. Ήταν το Belvedere, κτίριο το οποίο υπάρχει ακόμη και σήμερα. Όταν εγκαταστάθηκε εκεί ο Τύχο διαπίστωσε πως τα ανάκτορα του έκρυβαν ένα μεγάλο κομμάτι του ουρανού. Δε μπορούσε όμως να κάνει και πολλά.

Στο μεταξύ στο Γκρατς ο Κεπλερ ήταν απελπισμένος. Οι αρχές δεν έδιναν άδεια σε αυτόν και την οικογένεια του να φύγουν και επίσης δε δέχονταν να του καταβάλουν μισθούς παρά τις αντίθετες επιταγές του αυτοκράτορα! Στράφηκε σε έναν τοπικό δούκα για να βρει χορηγία ο οποίος όχι μόνο δε του έδωσε αλλά ανακοίνωσε πως όποιος δεν ήταν καθολικός έπρεπε να εγκαταλείψει όλα τα υπάρχοντα του και να φύγει από την περιοχή σε διάστημα έξι εβδομάδων. Η μοναδική ελπίδα του Κέπλερ ήταν πάλι η Πράγα και ο Τύχο. Στα μέσα του Οκτώβρη λοιπόν επέστρεψε στην πόλη και έμεινε στου καλού Βαρόνου Χοφμαν.

Ο Τύχο από την άλλη ήταν απογοητευμένος. Ήταν αντιμέτωπος με την τρέλα του αυτοκράτορα δύο-τρεις φορές την ημέρα και αναγκαζόταν να μάχεται για την εύνοια του με όλους τους απατεώνες που είχε μαζέψει γύρω του. Ο Μπράχε ήταν 55 χρονών και είχε φάει τη ζωή του προσπαθώντας να βρει ένα καταφύγιο. Ήθελε να αποδείξει το ορθόν της υπόθεσης του για το σύμπαν και έβαλε τον Κέπλερ να δουλέψει πάνω σε αυτό αποφασισμένος να κυκλοφορήσει για πρώτη φορά βιβλίο με τις θέσεις του. Ο Κέπλερ δούλεψε σκληρά πάνω σε αυτό το βιβλίο που δεν κυκλοφόρησε παρά ημιτελές τον 19^ο αιώνα. Την επόμενη χρονιά ο Κέπλερ πήγε πάλι στο Γκρατς μήπως σώσει κάτι από την περιουσία του αλλά δεν κατάφερε κάτι. Όταν επέστρεψε ο Τύχο τον συνόδεψε για πρώτη φορά στο παλάτι για να γνωρίσει τον Ροδόλφο. Ο Ροδόλφος είχε επανέλθει λιγάκι στα λογικά του και αισθάνθηκε μεγάλη τιμή όταν άκουσε ότι ο Τύχο σε συνεργασία με τον Γιοχάνες θα εξέδιδαν ένα βιβλίο με τα αποτελέσματα όλων των ερευνών που είχαν κάνει τόσα χρόνια. Το όνομα του βιβλίου θα ήταν Tabulae Rudolphinae. Σε μία απίστευτη κίνηση αβρότητας ο Τύχο έθεσε σαν μόνο όρο για την έκδοση αυτού του βιβλίου την εξασφάλιση ενός μισθού για τον Γιοχάνες. Έτσι ο Κέπλερ είχε πλέον ο,τι ζητούσε. Απεριόριστη πρόσβαση στις μετρήσεις του Τύχο, την οικογένεια του, μισθό και μεταχείριση ίσος με ίσο με τον μεγάλο αστρονόμο.

Αλλά αυτή η ευτυχία δεν κράτησε για πολύ. Λίγες μέρες μετά (13/10) ο Τύχο πήγε σε ένα επίσημο δείπνο. Εκεί αφού ήπιε αρκετά ήθελε να πάει στο μπάνιο. Οι κανόνες καλής συμπεριφοράς όμως επέβαλλαν να μη σηκωθεί κανείς από το τραπέζι αν δεν σηκωθεί ο οικοδεσπότης. Έτσι λοιπόν και ο Τύχο κρατήθηκε. Όταν ο οικοδεσπότης σηκώθηκε ήταν πολύ αργά. Ο Τύχο πήγε στο μπάνιο αλλά δε μπορούσε να ουρήσει, στο σπίτι το ίδιο και έτσι λίγες μέρες μετά ενώ ψηνόταν στον πυρετό πέθανε, ήταν 24 Οκτώβρη. Η αρχική διάγνωση ήταν νεφρολιθίαση αλλά μετά από μία εκταφή που έγινε το 1901 κατέληξαν ότι ο λόγος ήταν ουραιμία. Σχετικά πρόσφατα έγινε μία ακόμη εκταφή αλλά δε γνωρίζω αν άλλαξε κάτι. Στην τελευταία συζήτηση του Τύχο με τον Γιοχάνες τον προέτρεπε να «…παρουσιάσει τις αποδείξεις του (Κεπλερ) με τρόπο που να συμφωνούν με τη θεωρία του (Τύχο)» και να «μην αφήσει να φανεί πως έζησε μάταια».

Ο τάφος του Τύχο Μπράχε στην
εκκλησία Tyn στην πλατεία της
Παλιάς πόλης.

Η κηδεία του Τύχο έγινε στην εκκλησία Τυν της παλιάς πόλης και ήταν μεγαλοπρεπέστατη. Οι δρόμοι είχαν γεμίσει με κόσμο και οι αξιωματούχοι του αυτοκράτορα απέδιδαν τιμές. Ο τάφος του υπάρχει ακόμη και πάνω του έχει σαν επιγραφή το «Να είσαι παρά να θεωρείσαι»  

Δύο μόνο μέρες μετά τον θάνατο του Τύχο ο Κέπλερ είχε ήδη διοριστεί αυτοκρατορικός μαθηματικός για να συνεχίσει το έργο της συγγραφής των Ροδολφιανών πινάκων. Αλλά έντρομος πληροφορήθηκε από τον Ροδόλφο ότι η αμοιβή για αυτή τη δουλειά θα ήταν 6 φορές χαμηλότερη από αυτή που είχε υποσχεθεί ο αυτοκράτορας στον Τύχο! Ο Ροδόλφος με το θάνατο του Τύχο έταξε στο Μπραχέικο 20.000 φιορίνια για να αγοράσει τα όργανα και τις παρατηρήσεις του Τύχο σαν εξοπλισμό για τον νέο αυτοκρατορικό μαθηματικό. Το θέμα ήταν πως λόγω της διπλωπίας του τα μηχανήματα ήταν άχρηστα και έτσι χρησιμοποίησε μόνο τις σημειώσεις.

 Με τη γυναίκα του μετακόμισαν σε ένα κτίριο της οδού Vysehradska κοντά στο σπίτι του Φάουστ. Ο Γιοχάνες είχε συνεχείς προστριβές με τους Μπράχε γιατί ο Ροδόλφος δεν πλήρωσε τα χρήματα που είχε τάξει αλλά ο Κέπλερ δεν επέστρεφε τις σημειώσεις ενώ τα επόμενα χρόνια πέθαναν και όλα του τα παιδιά. Από την άλλη πλευρά, αυτή η περίοδος, που έμεινε στην Πράγα μετά τον θάνατο του Τύχο ήταν η πιο παραγωγική του από επιστημονικής πλευράς. Έκανε σπουδάιες αστρονομικές εργασίες ενώ μελέτησε και τη λειτουργία του ανθρώπινου ματιού. Το 1605 παρατήρησε μία λάμψη στον ουρανό (σίγουρα την είχαν δει και άλλοι πριν από τον Γιοχάνες με την κάκιστη όραση) ήταν ένα ακόμα supernova, σαν αυτό που είχε δει ο Τύχο το 1572. Το μαγικό είναι ότι πέρα από τους δύο αυτούς supernova που είδαν οι ήρωες μας κανένας άλλος δεν έχει γίνει φανερός μέχρι σήμερα. (διατηρώ τις επιφυλάξεις μου σαν Παναγιώτης για αυτό αλλά αφού το βρήκα το γράφω.)



Η Astronomia Nova του Κέπλερ.

 Την ίδια εποχή ο Κέπλερ έγραψε και το πρώτο του αριστούργημα στη θεωρητική επιστήμη. Την Astronomia Nova και φρόντισε να δώσει μέσα στο βιβλίο την αναγνώριση που άξιζε στον Τύχο. Από την άλλη δεν απέδειξε τίποτα για το τυχονικό σύστημα απλά γιατί ήταν λανθασμένο.

Το 1608 ο Ροδόλφος αποχωρεί προσωρινά από την εξουσία και αρχίζουν και πάλι τα πράγματα να δυσκολεύουν για τον Κέπλερ. Μένει πάντως στην Πράγα έστω και χωρίς κάποιον χορηγό και είναι εκεί όταν το 1611 ο Λεοπόλδος Ε’ στρατηγός που είχε προσλάβει ο Ροδόλφος κάνει επίθεση και λεηλατεί την πόλη προκειμένου να πάρει την εξουσία πάλι ο Ροδόλφος. Το αποτέλεσμα είναι ο Ροδόλφος να χάσει και τα τελευταία ερίσματα στην οικογένεια και βασιλιάς να γίνει ο αδερφός του.

Τον Απρίλιο του 1612 ο Κέπλερ χάνει και τυπικά τη θέση και αναγκάζεται να δεχτεί μία θέση δασκάλου στο Λιντς της Αυστρίας. Τον Ιούνιο πεθαίνει η γυναίκα του και ενώ ξαναπαντρεύτηκε και έκανε και άλλα παιδιά πέθαναν και αυτά. Το 1615 στη μητέρα του απαγγέλθηκαν κατηγορίες μαγείας. Τη φυλακίζουν αλλά δε τη βασανίζουν για 6 χρόνια! Όλα αυτά τα χρόνια ο Γιοχάνες έχει αναλάβει προσωπικά την υπεράσπιση της. Όταν τελικά αθωώνεται αρρωσταίνει και πεθαίνει 6 μήνες μετά. Στο μεσοδιάστημα ο Κέπλερ δε σταμάτησε να ασχολείται με την αστρονομία και το 1618 έγραψε το σημαντικότερο έργο του, το Harmonice Mundi.

Τα τελευταία του χρόνια ο Κέπλερ τα πέρασε περιπλανούμενος στη Ν. Ευρώπη ψάχνοντας να βρει κάποιον χορηγό για τις έρευνες του. Τελικά, τελευταίος του μαικήνας ήταν ο Δούκας του Friedland και Mecklenburg Βαλενστάιν. Του έδωσε μισθό 1000 φιορίνια και δικό του τυπογραφείο για να τυπώνει τα έργα του. Εκεί έγραψε το τελευταίο του βιβλό, το Somnium, που ήταν το πρώτο βιβλίο επιστημονικής φαντασίας που γράφτηκε ποτέ. Ο ήρωας του βιβλίου ταξιδεύει στο Βεν όπου συναντά τον Τύχο Μπράχε, μαθαίνει πληροφορίες για την τροχιά της σελήνης και ξεκινάει το ταξίδι του στο φεγγάρι!



Ένα χειρόγραφο του Κέπλερ.



Τον Οκτώβρη του 1630 το βιβλίο ήταν στην φάση της εκτύπωσης όταν ο Γιοχάνες ξεκίνησε μία από τις πολλές περιπλανήσεις του. Έφυγε από την κατοικία του και πήγε στο Λιντς περνώντας πρώτα από την Πράγα μήπως και πάρει κάποιον μισθό, από το Λιντς πήγε στη Λειψία για μία έκθεση βιβλίου όπου ήθελε να πουλήσει κάποια τελευταία αντίτυπα των Ροδολφιανών Πινάκων (εκδόθηκαν το 1624) και μετά πήγε στο Ρεγκενσμπουργκ. Όταν έφτασε εκεί ήταν εξουθενωμένος από το τεράστιο ταξίδι του, ανέβασε πυρετό και πέθανε 17/11/1630. Η απόσταση που κάλυψε ήταν 810 χιλιόμετρα μέχρι το Λίντς, 580 από το Λιντς στη Λειψία και 337 από Λειψία για Ρέγκενσμπουργκ, 1700 χιλιόμετρα με άλογο για έναν άνθρωπο κοντά στα 60 ήταν πάρα πολλά ειδικά για την εποχή Οκτώβρη-Νοέμβρη που το κρύο είναι αισθητό. Και έτσι τελείωσε η ζωή και του δεύτερου μεγάλου επιστήμονα που έζησε στη Πράγα τα χρόνια του Ροδόλφου.